Η ενεργειακή μετάβαση δεν αποτελεί πλέον θεωρία αλλά πράξη. Και σε μια περίοδο κατά την οποία η απανθρακοποίηση και οι πράσινες τεχνολογίες αναδιαμορφώνουν την αγορά, η κατάρτιση και η εξειδίκευση αποτελούν κρίσιμους παράγοντες ανάπτυξης για τον τεχνικό κόσμο.
Ο κλάδος θέρμανσης, ψύξης και κλιματισμού βρίσκεται στο επίκεντρο αυτών των αλλαγών, με τα επιδοτούμενα προγράμματα να τροφοδοτούν τη ζήτηση και να δημιουργούν νέες προοπτικές. Για τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες αυτές μιλά στο περιοδικό «Θερμοϋδραυλικός» η γενική γραμματέας Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η κ. Δέσποινα Παληαρούτα.
– Η ενεργειακή μετάβαση περνά σε μεγάλο βαθμό μέσα από τα κτίρια και τα συστήματα θέρμανσης και ψύξης. Ποιες είναι οι βασικές στρατηγικές προτεραιότητες του Υπουργείου για τον ενεργειακό σχεδιασμό του κτιριακού τομέα;
– Ο ενεργειακός σχεδιασμός των κτιρίων αποτελεί βασικό μοχλό απανθρακοποίησης, με τα συστήματα θέρμανσης, ψύξης και αερισμού να βρίσκονται στο επίκεντρο των παρεμβάσεων ενεργειακής απόδοσης. Αν δηλαδή θέλουμε πραγματικά να πετύχουμε την ενεργειακή μετάβαση, πρέπει να ξεκινήσουμε από τα κτίρια, και κυρίως από τον τρόπο που θερμαίνουμε και ψύχουμε τους χώρους μας. Βασικές προτεραιότητες του Υπουργείου είναι:
- Η επιτάχυνση της ενεργειακής αναβάθμισης του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος μέσω στοχευμένων προγραμμάτων χρηματοδότησης, με έμφαση στη θερμομόνωση, στα αποδοτικά κουφώματα και στα έξυπνα συστήματα διαχείρισης ενέργειας.
- Η σταδιακή απανθρακοποίηση της θέρμανσης και ψύξης, με την προώθηση αντλιών θερμότητας, δικτύων τηλεθέρμανσης και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Σε αυτή τη μετάβαση, καθοριστικός είναι ο ρόλος των επαγγελματιών του τομέα θέρμανσης, εξαερισμού και κλιματισμού (heating, ventilation, air conditioning [HVAC]), οι οποίοι αποτελούν το συνδετικό κρίκο μεταξύ σχεδιασμού και εφαρμογής, διασφαλίζοντας την ορθή μελέτη, εγκατάσταση, ρύθμιση και συντήρηση αποδοτικών συστημάτων θέρμανσης, ψύξης και αερισμού.
- Η ενίσχυση των προτύπων ενεργειακής απόδοσης για τα νέα κτίρια και η εκπαίδευση της αγοράς –των μηχανικών, κατασκευαστών και τεχνικών– ώστε η ενεργειακή αποδοτικότητα να ενσωματώνεται από το στάδιο του σχεδιασμού. Στόχος μας είναι ένα βιώσιμο, ανθεκτικό και οικονομικά αποδοτικό κτιριακό περιβάλλον, που θα συμβάλλει ουσιαστικά στην κλιματική ουδετερότητα.
– Την τρέχουσα περίοδο βρίσκεται σε εξέλιξη το πρόγραμμα «Αλλάζω σύστημα θέρμανσης και θερμοσίφωνα». Σε ποια φάση βρίσκεται και ποιες είναι οι κρίσιμες ημερομηνίες;
– Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας υλοποιεί το πρόγραμμα «Αλλάζω σύστημα θέρμανσης και θερμοσίφωνα», με στόχο να μειωθεί το ενεργειακό κόστος των νοικοκυριών και να επιταχυνθεί η ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών. Το πρόγραμμα απευθύνεται σε φυσικά πρόσωπα, για κύριες και δευτερεύουσες κατοικίες, ιδιόκτητες ή μισθωμένες, και καλύπτει την αντικατάσταση παλαιών συστημάτων με αντλίες θερμότητας και σύγχρονους θερμοσίφωνες.
Μέχρι σήμερα έχουν υποβληθεί περίπου 192.000 αιτήσεις, ενώ πάνω από 100.000 πολίτες έχουν ήδη εγκριθεί ως δικαιούχοι, εκ των οποίων περισσότεροι από 5.000 ήδη ανήκουν σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Αναμένεται οι δικαιούχοι με τις επόμενες υπαγωγές να φτάσουν τους 180.000.
Το πρόγραμμα ξεκίνησε με αρχικό προϋπολογισμό περίπου 223 εκατομμυρίων ευρώ. Λόγω της ιδιαίτερα αυξημένης συμμετοχής των πολιτών, με πρωτοβουλία του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Σταύρου Παπασταύρου και του υφυπουργού κ. Νίκου Τσάφου, και σε συνεργασία με το Υπουργείο Οικονομικών, ο προϋπολογισμός ενισχύθηκε σημαντικά και ανέρχεται πλέον σε περίπου 647 εκατομμύρια ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ, προκειμένου να καλύψει το σύνολο των δυνητικών δικαιούχων.
Η επιδότηση παρέχεται μέσω vouchers και η διαδικασία πραγματοποιείται σε δύο στάδια: Πρώτα γίνεται η δέσμευση του voucher, και στη συνέχεια η εξαργύρωση, μετά την αγορά και εγκατάσταση του εξοπλισμού. Υπενθυμίζεται ότι η καταληκτική ημερομηνία εξαργύρωσης είναι η 30ή Απριλίου 2026. Μέχρι σήμερα έχουν εξαργυρωθεί περισσότερα από 19.000 vouchers για αντλίες θερμότητας και θερμοσίφωνες, ενώ δεσμευμένα είναι περίπου 28.000, με στόχο τις 130.000 εξαργυρώσεις.
– Ποιες είναι οι σημαντικότερες δυσκολίες στην εφαρμογή του προγράμματος και τι πρέπει να προσέξουν οι εγκαταστάτες;
– Οι σημαντικότερες δυσκολίες στην εφαρμογή του προγράμματος σχετίζονται κυρίως με τα ιδιαίτερα σφιχτά χρονοδιαγράμματα που θέτει το Ταμείο Ανάκαμψης, αλλά και με την ικανότητα της αγοράς να ανταποκριθεί στον αυξημένο όγκο έργων.
Στόχος είναι να απορροφήσουμε όλα τα διαθέσιμα κονδύλια από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας· γι’ αυτό και είναι σημαντικό στον παρόντα χρόνο όλοι μαζί, πολίτες, προμηθευτές, εγκαταστάτες και Υπουργείο, να συνεργαζόμαστε στενά και αποτελεσματικά, ώστε να ολοκληρώνονται οι αιτήσεις, οι δεσμεύσεις, οι εγκαταστάσεις και οι πληρωμές το συντομότερο δυνατό.
Παράλληλα, η ταυτόχρονη αύξηση της ζήτησης δημιουργεί πιέσεις τόσο στη διαθεσιμότητα εξοπλισμού όσο και στο ανθρώπινο δυναμικό, ειδικά σε εξειδικευμένους εγκαταστάτες και τεχνίτες θέρμανσης, εξαερισμού και κλιματισμού, και μάλιστα σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές όπου οι ανάγκες είναι εντονότερες.
Για το λόγο αυτό, οι εγκαταστάτες χρειάζεται να δώσουν ιδιαίτερη έμφαση στο σωστό προγραμματισμό των έργων, στην έγκαιρη προμήθεια πιστοποιημένων υλικών, στην τήρηση των τεχνικών προδιαγραφών και στη διασφάλιση της ποιότητας των εγκαταστάσεων, ώστε να αποφευχθούν καθυστερήσεις ή αστοχίες.
Τέλος, η συνεχής επιμόρφωση και η συνεργασία μεταξύ επαγγελματιών του κλάδου αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για να μπορέσει η αγορά να ανταποκριθεί με επάρκεια και αξιοπιστία στη μεγάλη αυτή πρόκληση.
– Το πρόγραμμα «Εξοικονομώ» παραμένει βασικό εργαλείο ενεργειακής αναβάθμισης. Πότε αναμένεται ο νέος κύκλος για το 2026 και τι αλλαγές θα δούμε;
– Ο νέος κύκλος του προγράμματος «Εξοικονομώ» αναμένεται, με βάση τον τρέχοντα σχεδιασμό, προς το τέλος του 2026. Αυτή την περίοδο βρίσκεται σε φάση τελικής διαμόρφωσης και αναμένουμε την έγκριση του σχετικού πλαισίου από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς θα υλοποιηθεί στο πλαίσιο του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου. Αυτό σημαίνει ότι ο νέος σχεδιασμός θα έχει πιο έντονο κοινωνικό πρόσημο, με στοχευμένη στήριξη συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων και νοικοκυριών που πλήττονται περισσότερο από το ενεργειακό κόστος.
Παράλληλα, εξετάζονται παρεμβάσεις που θα ενισχύουν ακόμη περισσότερο την ουσιαστική εξοικονόμηση ενέργειας, την αναβάθμιση των συστημάτων θέρμανσης και ψύξης και τη βελτίωση της ποιότητας των εγκαταστάσεων.
Ο προϋπολογισμός του νέου κύκλου εκτιμάται ότι θα κινηθεί σε υψηλά επίπεδα, καθώς οι παρεμβάσεις θα αφορούν πάνω από 60.000 νοικοκυριά, αντανακλώντας τη στρατηγική σημασία του προγράμματος για την ενεργειακή μετάβαση και τη στήριξη της κοινωνίας.
Παράλληλα, το νέο πρόγραμμα θα αξιοποιεί την εμπειρία των προηγούμενων κύκλων, με στόχο την ουσιαστική απλοποίηση των διαδικασιών και τη μείωση της γραφειοκρατίας, διευκολύνοντας την ταχύτερη υλοποίηση των έργων από πολίτες και επαγγελματίες. Η κατεύθυνση είναι σαφής: λιγότερη γραφειοκρατία, πιο ξεκάθαρα κριτήρια και μεγαλύτερη έμφαση στην πραγματική ενεργειακή απόδοση και στην ποιότητα των παρεμβάσεων, με τους επαγγελματίες θέρμανσης, εξαερισμού και κλιματισμού να διαδραματίζουν κομβικό ρόλο.
– Μετά τη συνάντηση με την ΟΒΥΕ, ποιο είναι το σχέδιο για την επικαιροποίηση του κανονιστικού πλαισίου εγκαταστάσεων;
– Μετά τη συνάντηση με την ΟΒΥΕ, προχωράμε σε μια πιο συστηματική συνεργασία με τους εκπροσώπους του κλάδου, με στόχο την επικαιροποίηση του κανονιστικού πλαισίο,υ ώστε να ανταποκρίνεται στις νέες τεχνολογίες και στις απαιτήσεις της ενεργειακής μετάβασης.
Προτεραιότητά μας είναι η απλοποίηση των διαδικασιών, η ενίσχυση της ασφάλειας των εγκαταστάσεων και η διασφάλιση υψηλών προτύπων ποιότητας, μέσα από σαφείς τεχνικές προδιαγραφές και σύγχρονους κανόνες πιστοποίησης. Παράλληλα, δίνουμε έμφαση στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων των επαγγελματιών και στη δημιουργία ενός σταθερού και ξεκάθαρου πλαισίου, που θα διευκολύνει τόσο τους εγκαταστάτες όσο και την αγορά να προσαρμοστούν στις νέες ενεργειακές απαιτήσεις.
– Ποιο είναι το μήνυμά σας προς τους επαγγελματίες θέρμανσης και ψύξης;
– Το μήνυμά μας προς τους επαγγελματίες της θέρμανσης και ψύξης είναι ξεκάθαρο: Βρίσκεστε στην πρώτη γραμμή της ενεργειακής μετάβασης και ο ρόλος σας είναι πιο κρίσιμος από ποτέ.
Η ποιότητα της μελέτης, της εγκατάστασης και της συντήρησης των συστημάτων θέρμανσης, εξαερισμού και κλιματισμού επηρεάζει άμεσα την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, το κόστος για τα νοικοκυριά και την επίτευξη των εθνικών μας στόχων για το κλίμα.
Η επένδυση στη συνεχή εκπαίδευση, στις νέες τεχνολογίες και στα σύγχρονα πρότυπα εγκατάστασης αποτελεί το «κλειδί» για την επόμενη ημέρα του κλάδου. Παράλληλα, είναι σημαντικό να διατηρηθεί η έμφαση στην υπευθυνότητα, στην ασφάλεια και στην τεχνική αρτιότητα, ώστε η εμπιστοσύνη των πολιτών να ενισχύεται μέσα από ποιοτικές και αξιόπιστες παρεμβάσεις.
Το Υπουργείο βλέπει τους επαγγελματίες θέρμανσης, εξαερισμού και κλιματισμού ως στρατηγικούς εταίρους, και τους καλεί σε μόνιμο και ανοιχτό διάλογο, ώστε να σχεδιάζει πολιτικές που στηρίζουν την αγορά, προστατεύουν τον πολίτη και οδηγούν σε πραγματικά βιώσιμα αποτελέσματα.
BOX
Το μέλλον του κλάδου HVAC
Το μέλλον του κλάδου της θέρμανσης, του εξαερισμού και του κλιματισμού (heating, ventilation, air conditioning [HVAC]) στην Ελλάδα διαμορφώνεται μέσα σε ένα περιβάλλον έντονων αλλαγών, όπου η ενεργειακή αποδοτικότητα και η απανθρακοποίηση των κτιρίων δημιουργούν νέες ευκαιρίες αλλά και αυξημένες απαιτήσεις.
Η σταδιακή αντικατάσταση παλαιών συστημάτων, η στροφή σε αντλίες θερμότητας και σε «έξυπνες» λύσεις διαχείρισης ενέργειας, καθώς και τα μεγάλα προγράμματα ανακαινίσεων, αναμένεται να ενισχύσουν σημαντικά τη ζήτηση για εξειδικευμένους επαγγελματίες.
Ταυτόχρονα, ο κλάδος θα χρειαστεί να επενδύσει περισσότερο στην κατάρτιση, στην πιστοποίηση και στην ποιότητα των εγκαταστάσεων, ώστε να ανταποκριθεί στις νέες τεχνολογίες και στα υψηλότερα πρότυπα που θέτει η ευρωπαϊκή πολιτική.
Συνολικά, πρόκειται για έναν τομέα με ισχυρές προοπτικές ανάπτυξης, όπου οι επαγγελματίες που θα προσαρμοστούν γρήγορα στις νέες ανάγκες της αγοράς θα έχουν καθοριστικό ρόλο στην ενεργειακή μετάβαση της χώρας.
