Η European Positive List, που θεσπίστηκε το 2024 και θα εφαρμόζεται από τις 31 Δεκεμβρίου 2026, περιλαμβάνει υλικά που επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται στην κατασκευή σωλήνων, βρυσών, δεξαμενών και άλλων συστημάτων που έρχονται σε επαφή με νερό ανθρώπινης κατανάλωσης.
Άρθρο του κ. Δ. Μαναγούδη*
Τα τελευταία χρόνια η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει στραφεί στη χρήση υλικών για σωληνώσεις πόσιμου νερού χωρίς μόλυβδο, απόφαση που θα εφαρμοστεί από τον Δεκέμβριο του 2026. Δεν πρόκειται για μια ακόμη τεχνική βελτίωση, αλλά για μια θεμελιώδη αλλαγή στο τι υλικά επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται για το πόσιμο νερό. Ωστόσο, την ίδια περίοδο, ένα ευρύτερο κύμα καινοτομίας –από τον ανοξείδωτο χάλυβα λεπτού τοιχώματος έως τα συστήματα πρεσαρίσματος– αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται, συνδέονται και συντηρούνται τα δίκτυα σωληνώσεων.
Στη συζήτηση για το βιώσιμο κτίριο, το εσωτερικό δίκτυο σωληνώσεων πόσιμου νερού παραμένει συχνά αόρατο πίσω από τοίχους, κάτω από δάπεδα και εντός ψευδοροφών. Παρ’ όλα αυτά, αποτελεί το τελευταίο μέτρο της ασφάλειας του νερού: το σημείο όπου η ποιότητα που εγγυάται ο πάροχος μπορεί να υποβαθμιστεί από τα ίδια τα υλικά της εγκατάστασης, ιδίως σε συνθήκες στασιμότητας ή διάβρωσης.
Το κρισιμότερο υλικό είναι ο μόλυβδος, μια αποδεδειγμένη νευροτοξίνη με σοβαρές επιπτώσεις σε βρέφη, μικρά παιδιά και εγκύους. Για δεκαετίες, μολυβδούχα κράματα (όπως ορείχαλκος, κόκκινος χυτοσίδηρος) χρησιμοποιούνταν ευρέως σε εξαρτήματα, βαλβίδες και συνδέσμους.
Το πρόβλημα, μάλιστα, δεν εντοπίζεται μόνο στους σωλήνες αλλά κυρίως αφορά τα μεταλλικά εξαρτήματα, τα οποία (λόγω της μεγάλης επιφάνειας επαφής τους με το νερό) συνεισφέρουν δυσανάλογα στην έκλυση μολύβδου. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία κινείται πλέον αποφασιστικά για να βάλει τέλος στην έκθεση των ανθρώπων στο μόλυβδο.
Το ρυθμιστικό τοπίο
Δύο διακριτά και συχνά συγχεόμενα εργαλεία, συνθέτουν το πλαίσιο.
Το πρώτο εργαλείο είναι η Οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 για την ποιότητα του πόσιμου νερού και του ζεστού νερού χρήσης (ΖΝΧ), η οποία Οδηγία αναδιατυπώνει το προηγούμενο καθεστώς και θεσπίζει, μεταξύ άλλων, τη σταδιακή μείωση του ορίου μολύβδου, από τα 10 στα 5 µg/L, με πλήρη εφαρμογή έως τις 12 Ιανουαρίου 2036.
Το άρθρο 11 της Οδηγίας εισάγει, για πρώτη φορά σε ενωσιακό επίπεδο τις ελάχιστες υγειονομικές απαιτήσεις που πρέπει να ικανοποιούν τα υλικά που έρχονται σε επαφή με το πόσιμο νερό. Στην Ελλάδα, η Οδηγία έχει ήδη ενσωματωθεί με την ΚΥΑ Δ1(δ)/ΓΠ οικ. 27829/2023 και επικαιροποιήθηκε με την ΚΥΑ Δ1(δ)/ΓΠ οικ. 35986/2025, που εστιάζει στην εκτίμηση κινδύνου των εσωτερικών δικτύων – σωληνώσεων, διατάξεων και υλικών. Πρόκειται, επομένως, για ισχύον εθνικό πλαίσιο και όχι για μελλοντική υποχρέωση.
Το δεύτερο εργαλείο είναι η European Positive List, που θεσπίστηκε μέσω δέσμης εκτελεστικών αποφάσεων και κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (2024), με τεχνική στήριξη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων (ECHA), και περιλαμβάνει έναν ανεξάρτητο κατάλογο για τα μεταλλικά υλικά.
Το νέο ευρωπαϊκό σύστημα εφαρμόζεται από τις 31 Δεκεμβρίου 2026, οπότε τα νέα προϊόντα που διατίθενται στην αγορά πρέπει να συμμορφώνονται με τη λίστα, ενώ για τα ήδη εγκεκριμένα σε εθνικό επίπεδο, ισχύει μεταβατική περίοδος έως τις 31 Δεκεμβρίου 2032.
Ο νέος κανονισμός ορίζει, μεταξύ άλλων, ανώτατο όριο περιεκτικότητας μολύβδου 0,1% κατά βάρος στα μολυβδούχα κράματα επαφής (ορείχαλκος, μπρούντζος, κόκκινος χυτοσίδηρος). Η διάκριση είναι ουσιώδης και ρυθμίζει την ποιότητα του νερού, ενώ η European Positive List ρυθμίζει τα ίδια τα υλικά. Οι δύο μηχανισμοί δεν ταυτίζονται αλλά λειτουργούν συμπληρωματικά, ώστε η προστασία να εκτείνεται από την πηγή έως την κατανάλωση.
Υλικά χωρίς μόλυβδο
Η πρακτική συνέπεια είναι σαφής: Τα παραδοσιακά μολυβδούχα κράματα εξέρχονται σταδιακά από τις εφαρμογές πόσιμου νερού, και στη θέση τους αναδεικνύεται μια νέα γενιά υλικών χωρίς μόλυβδο.
Ο ανοξείδωτος χάλυβας παραμένει μια αξιόπιστη, υγιεινή και υψηλά ανακυκλώσιμη επιλογή, με μακρά διάρκεια ζωής. Παράλληλα, ισχυρή δυναμική αποκτούν τα πυριτιούχα κράματα χαλκού (ο χαλκοπυριτιούχος χαλκός τύπου CW724R), τα οποία είναι εγγενώς απαλλαγμένα από μόλυβδο, εμφανίζουν υψηλή αντοχή στην αποψευδαργύρωση και μηχανικές ιδιότητες συγκρίσιμες με αυτές του ανοξείδωτου χάλυβα.
Ένα επιπλέον πλεονέκτημα αφορά τον κύκλο ζωής: Κατά την κατεδάφιση ή την ανακαίνιση, τα υλικά αυτά δεν εκλύουν μόλυβδο στο περιβάλλον, ενώ διατηρούν υψηλή ανακτησιμότητα, στοιχεία που συνδέονται άμεσα με τη λογική του ενσωματωμένου άνθρακα και της κυκλικότητας.
Σημαντικό είναι ότι διαμορφώνεται ήδη μια ευρωπαϊκή αλυσίδα εφοδιασμού τέτοιων συμμορφούμενων υλικών. Η μετάβαση είναι εφικτή εντός των προθεσμιών, αρκεί μελετητές και εγκαταστάτες να την προγραμματίσουν έγκαιρα.
Παράλληλα, η τεκμηρίωση της επιλογής ενισχύεται από διακριτά εργαλεία διαφάνειας: Οι υγειονομικές πιστοποιήσεις καταλληλότητας για πόσιμο νερό αφορούν τη συμμόρφωση επαφής, ενώ οι περιβαλλοντικές δηλώσεις προϊόντων (EPD, κατά EN 15804+A2) τεκμηριώνουν χωριστά τις περιβαλλοντικές επιδόσεις κύκλου ζωής, δύο διαφορετικά καιμη εναλλάξιμα τεκμήρια.
Έτσι η επιλογή υλικού παύει να είναι αποκλειστικά τεχνική· γίνεται ταυτόχρονα απόφαση συμμόρφωσης, δημόσιας υγείας και τεκμηριωμένης βιωσιμότητας.
Νέα υλικά και τεχνικές σύνδεσης
Η ρυθμιστική στροφή συμπίπτει με μια βαθύτερη τεχνολογική μετάβαση, που δεν αφορά μόνο το τι υλικό επιλέγουμε, αλλά και το πώς το εγκαθιστούμε. Στα υλικά, ο ανοξείδωτος χάλυβας λεπτού τοιχώματος κερδίζει έδαφος, καθώς συνδυάζει αντοχή στη διάβρωση, υγιεινή και οικονομία υλικού, ενώ εμφανίζονται και παραλλαγές χωρίς νικέλιο, που περιορίζουν το κόστος και την εξάρτηση από ακριβά κραματικά στοιχεία, χωρίς έκπτωση στην ανθεκτικότητα.
Στην τεχνική σύνδεσης, το πρεσάρισμα (press-fit) αντικαθιστά σταδιακά τη συγκόλληση, το σπείρωμα και την κόλληση. Η μηχανική σύνδεση εν ψυχρώ, εξαλείφει τις «θερμές εργασίες» και τη φλόγα, μειώνοντας δραστικά τον κίνδυνο πυρκαγιάς (καθοριστικό πλεονέκτημα σε κατειλημμένα κτίρια, νοσοκομεία, σχολεία και ανακαινίσεις που απαλλάσσει και το εργοτάξιο από την ανάγκη έκδοσης αδειών θερμών εργασιών).
Ταυτόχρονα, η μηχανική σύνδεση ελαχιστοποιεί σημαντικά το χρόνο εγκατάστασης (σε μια εποχή έλλειψης τεχνικών επαγγελμάτων στο πεδίο) και εξασφαλίζει ομοιόμορφες και εύκολα ελέγξιμες συνδέσεις με οπτικούς δείκτες σωστού πρεσαρίσματος.
Χαρακτηριστικά όπως η «μη στεγανή πριν το πρεσάρισμα» σύνδεση (leak before pressed) αποκαλύπτουν τυχόν παραλειπόμενες ενώσεις στη δοκιμή πίεσης, ενώ η συμβατότητα ενός συστήματος με πολλαπλά προφίλ εργαλείων απλοποιεί το εργοτάξιο.
Παράλληλα, η προκατασκευή (prefabrication), η ενσωμάτωση σε περιβάλλον μοντελοποίησης κατασκευαστικών πληροφοριών (Building Information Modelling [ΒΙΜ]) και τα «έξυπνα» εργαλεία πρεσαρίσματος με ψηφιακή καταγραφή κάθε σύνδεσης φέρνουν ιχνηλασιμότητα και τεκμηρίωση ποιότητας στο ίδιο το έργο.
Ήδη τα πρώτα έργα μεγάλης έκτασης παραδίδονται στην Αυστρία και τη Γερμανία, αποδεικνύοντας στην πράξη ότι οι εφαρμογές των προκατασκευών βρίσκονται ήδη στο πεδίο.
Τέλος, τα δίκτυα προετοιμάζονται για τα καύσιμα και τα ψυκτικά του μέλλοντος: Σειρές ανοξείδωτου και χαλκού δοκιμασμένες για μεταφορά υδρογόνου (H₂), καθώς και εξαρτήματα υψηλής πίεσης για CO2 ως ψυκτικό χαμηλού GWP, απαντούν στη σταδιακή απόσυρση των πιο επιβλαβών ψυκτικών μέσων.
Κοινός παρονομαστής όλων είναι το λιγότερο υλικό, οι λιγότερες θερμές εργασίες και η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, δηλαδή χαμηλότερο ενσωματωμένο αποτύπωμα άνθρακα.
Το ελληνικό πλαίσιο
Για την Ελλάδα, το ζήτημα έχει ιδιαίτερο βάρος, λόγω του παλαιού και ετερογενούς κτιριακού αποθέματος. Σε πολλά υφιστάμενα κτίρια, τα εσωτερικά δίκτυα και τα εξαρτήματά τους εγκαταστάθηκαν σε εποχές με διαφορετικά πρότυπα και υλικά. Η υποχρέωση εκτίμησης κινδύνου των εσωτερικών συστημάτων διανομής, με προτεραιότητα σε ευαίσθητες χρήσεις όπως είναι νοσοκομεία, σχολεία και τουριστικά καταλύματα, μετατοπίζει την ευθύνη από τον πάροχο προς το κτίριο και, τελικά, προς τους μηχανικούς και τεχνίτες, που μελετούν, εγκαθιστούν και συντηρούν.
Στις νέες κατασκευές και στις ανακαινίσεις, η επιλογή συμμορφούμενων υλικών από την αρχή είναι η πλέον οικονομική και ασφαλής στρατηγική· η εκ των υστέρων αντικατάσταση είναι πάντοτε δυσκολότερη και ακριβότερη. Και καθώς η Ελλάδα εντείνει το ρυθμό ενεργειακών και κτιριακών αναβαθμίσεων, η υγιεινή του νερού πρέπει να ενταχθεί εξαρχής στη λογική του βιώσιμου σχεδιασμού, όχι ως εκ των υστέρων διόρθωση.
Συμπεράσματα
Η αντίστροφη μέτρηση προς το 2026 δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως γραφειοκρατικό βάρος, αλλά ως ευκαιρία αναβάθμισης. Η απομάκρυνση του μολύβδου από τα δίκτυα πόσιμου νερού είναι ζήτημα δημόσιας υγείας, περιβαλλοντικής ευθύνης και ποιότητας κατασκευής, τρεις διαστάσεις που συγκλίνουν στην έννοια του πραγματικά βιώσιμου κτιρίου.
Το «αόρατο» δίκτυο αξίζει την ίδια προσοχή με το ορατό κέλυφος. Η έγκαιρη προσαρμογή σήμερα είναι η πιο αξιόπιστη εγγύηση συμμόρφωσης και εμπιστοσύνης για το αύριο.
*Ο κ. Δημήτρης Μαναγούδης είναι μηχανολόγος μηχανικός, κάτοχος MSc (Ενεργειακές & Περιβαλλοντικές Επενδύσεις), DGNB Auditor, Certified Project Manager στο IPMA Level-C, διευθύνων σύμβουλος της Icon Group, αντιπρόεδρος, co-founder του Εθνικού Συμβουλίου Αειφορίας (SBC Greece) και Chie Financial Officer και co-founder της Evotropia P.C.
Παράρτημα – Πηγές
Νομοθεσία & θεσμικές πηγές
- Οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2020, σχετικά με την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης (αναδιατύπωση) – EUR-Lex.
- Εκτελεστικές αποφάσεις (ΕΕ) 2024/365, 2024/367 και 2024/368 και κατ’ εξουσιοδότηση Κανονισμοί (ΕΕ) 2024/369, 2024/370 και 2024/371 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (δημοσίευση 23 Απριλίου 2024) – Ελάχιστες υγειονομικές απαιτήσεις και πρώτοι Ευρωπαϊκοί Θετικοί Κατάλογοι υλικών σε επαφή με πόσιμο νερό (η απόφαση 2024/367 θεσπίζει τους καταλόγους, με χωριστό παράρτημα για τα μεταλλικά υλικά).
- European Chemicals Agency (ECHA) – European positive lists:.
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Implementation of the recast Drinking Water Directive.
- ΚΥΑ Δ1(δ)/ΓΠ οικ. 27829/2023 (ΦΕΚ 3525/Β΄/25.5.2023) – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2020/2184 στο εθνικό δίκαιο.
- ΚΥΑ Δ1(δ)/ΓΠ οικ. 35986/2025 (ΦΕΚ 4401/Β΄/13.8.2025, επικαιροποίηση) – Εκτίμηση κινδύνου εσωτερικών συστημάτων διανομής (σωληνώσεις, εξαρτήματα, υλικά).
- EN 15804+A2 – Sustainability of construction works· Environmental Product Declarations· Core rules for the product category of construction products.
Β. Τεχνικές & κλαδικές αναφορές (τάσεις υλικών & τεχνολογιών).
- European Sealing Association – Standards & Legislation: Drinking Water Directive (χρονοδιάγραμμα εφαρμογής Ευρωπαϊκού Θετικού Καταλόγου: 31.12.2026, μεταβατική περίοδος έως 31.12.2032).
- UL Solutions – EU Establishes Positive Substances Lists for Drinking Water (δέσμη έξι νομικών πράξεων 23.4.2024, τέσσερις κατηγορίες υλικών, συμπ. μεταλλικών).
- Τεχνικές αναφορές για το όριο μολύβδου 0,1% κ.β. στα κράματα και για κράματα χωρίς μόλυβδο ανθεκτικά στην αποψευδαργύρωση (π.χ. CW724R): Aquatechnik, Wavin (EU DWD & Positive List FAQ), κλαδικές τεχνικές επισκοπήσεις 2024 – 2026.
- Κλαδικές αναλύσεις τεχνολογίας πρεσαρίσματος (press-fit) 2025 – 2026: Παράλειψη θερμών εργασιών / κινδύνου πυρκαγιάς, μείωση χρόνου εγκατάστασης, ανοξείδωτος χάλυβας λεπτού τοιχώματος, «έξυπνα» εργαλεία με ψηφιακή καταγραφή.
- IndexBox – Stainless Steel Hydrogen Piping Market (πρόβλεψη ανάπτυξης 2026 -2035 λόγω απανθρακοποίησης).
