Το World Refrigeration Day είναι μια διεθνής εκστρατεία ευαισθητοποίησης, με επίκεντρο την 26η Ιουνίου, που έχει στόχο να αναδείξει τη σημασία του κλάδου της ψύξης, του κλιματισμού και των αντλιών θερμότητας. H φετινή εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, με τη συμμετοχή διακεκριμένων ομιλητών από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Το περιοδικό «Θερμοϋδραυλικός» επικοινώνησε με τον ιδρυτή και επικεφαλής της γραμματείας του World Refrigeration Day και κεντρικό ομιλητή της εκδήλωσης κ. Στίβεν Τζιλ, ο οποίος μιλάει για τις εντυπώσεις του από την πρόσφατη εκδήλωση. Παραθέτει τις απόψεις του αναφορικά με το παρόν και το μέλλον του κλάδου, ενώ δίνει το στίγμα για την επόμενη καμπάνια του World Refrigeration Day.
Συνέντευξη στο Γιώργο Μουσλή
– Πρόσφατα συμμετείχατε στο συνέδριο του World Refrigeration Day που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα. Ποια ήταν τα σημαντικότερα μηνύματα και τα βασικά συμπεράσματα της φετινής διοργάνωσης και τι σας εντυπωσίασε περισσότερο;
– Πρώτα απ’ όλα, θα ήθελα να συγχαρώ όλους όσους συμμετείχαν στην οργάνωση και την υλοποίηση της εκδήλωσης. Ήταν μια φιλόδοξη, άρτια δομημένη και ιδιαίτερα επίκαιρη διοργάνωση, απόλυτα προσαρμοσμένη στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα ο κλάδος μας.
Η διοργάνωση ανέδειξε πολλά από τα ζητήματα που διαμορφώνουν σήμερα το μέλλον του κλάδου μας: τη μετάβαση σε νέα ψυκτικά μέσα, την ασφάλεια, την εκπαίδευση και ανάπτυξη δεξιοτήτων, την ψηφιοποίηση, την ενεργειακή απόδοση, την ψύξη τροφίμων, την αντιμετώπιση της αστικής θερμικής επιβάρυνσης, τη δημόσια υγεία και τη διαρκώς αυξανόμενη σημασία των αξιόπιστων υποδομών ψύξης.
Ωστόσο, αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο δεν ήταν μόνο η ποιότητα και η θεματική πληρότητα του επίσημου προγράμματος· υπήρχε πραγματική διάθεση για ανταλλαγή γνώσεων, ουσιαστικό διάλογο και ειλικρινή συζήτηση γύρω από τις πρακτικές επιπτώσεις των αλλαγών που βιώνει ο κλάδος.
Στις συνομιλίες που είχα με τους συμμετέχοντες διαπίστωσα ότι πολλοί προβληματίζονταν σοβαρά για την ανάγκη προετοιμασίας των τεχνικών ώστε να εργαστούν με τα νέα ψυκτικά μέσα, για τη δυσκολία προσέλκυσης νέων ανθρώπων στο επάγγελμα, καθώς και για τη σημασία της διατήρησης υψηλών προτύπων ασφάλειας. Παράλληλα, διέκρινα έντονη υπερηφάνεια για το υψηλό επίπεδο γνώσεων και ικανοτήτων των Ελλήνων μηχανικών και τεχνικών, ιδιαίτερα όσον αφορά την παροχή αξιόπιστων λύσεων ψύξης κάτω από τις απαιτητικές συνθήκες του μεσογειακού κλίματος.
Ένα από τα βασικά μηνύματα που εξέλαβα ήταν ότι η ψύξη αποτελεί πλέον κρίσιμη υποδομή. Υποστηρίζει την ασφάλεια των τροφίμων, την υγειονομική περίθαλψη, τη λειτουργία των κτιρίων, τον τουρισμό, τη βιομηχανία, τα ψηφιακά συστήματα και συνολικά την καθημερινή λειτουργία της κοινωνίας.
Παρ’ όλα αυτά, το μεγαλύτερο μέρος αυτής της προσφοράς παραμένει αόρατο. Η μεγαλύτερη πρόκληση για την Ελλάδα είναι ότι πολλοί εξακολουθούν να βρίσκονται έξω από αυτόν τον κύκλο γνώσης. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι πελάτες, οι νέοι που σκέφτονται την επαγγελματική τους σταδιοδρομία, το ευρύ κοινό αλλά, πολλές φορές, και όσοι λαμβάνουν αποφάσεις για τη χάραξη πολιτικής και τις επενδύσεις.
Γι’ αυτό με χαροποίησε ιδιαίτερα η παρουσία εκπροσώπων της πολιτείας και θεσμικών φορέων. Όταν οι δημόσιοι λειτουργοί ακούν τους τεχνικούς ειδικούς, όταν κατανοούν την πραγματικότητα της αγοράς και όταν μεταφέρουν αυτή τη γνώση στη χάραξη πολιτικής και στον δημόσιο διάλογο, τότε η γνώση μετατρέπεται σε δράση.
Στιγμιότυπο από την ομιλία του κ. Στίβεν Τζιλ στην εκδήλωση World Refrigeration Day 2026 στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
– Πώς αξιολογείτε το επίπεδο συνεργασίας και συμμετοχής της ελληνικής αγοράς και ποιον ρόλο πιστεύετε ότι μπορεί να διαδραματίσει η Ελλάδα στη μετάβαση του κλάδου προς ένα πιο βιώσιμο μέλλον;
– Μπορώ να κρίνω μόνο με βάση όσα είδα και άκουσα κατά την επίσκεψή μου. Όμως το επίπεδο συμμετοχής ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικό. Η Ελλάδα κατέχει μια ιδιαίτερα σημαντική θέση, καθώς αντιμετωπίζει ήδη πολλές από τις προκλήσεις που σύντομα θα κληθούν να διαχειριστούν και άλλες χώρες. Οι υψηλές θερμοκρασίες, οι παρατεταμένοι καύσωνες, ο τουρισμός, η φιλοξενία, η συντήρηση των τροφίμων, οι νησιωτικές κοινότητες και οι πιέσεις στα ηλεκτρικά δίκτυα καθιστούν την αποτελεσματική ψύξη απολύτως απαραίτητη. Αυτό δίνει στην Ελλάδα την ευκαιρία όχι απλώς να ακολουθήσει τη μετάβαση, αλλά να συμβάλει ενεργά στην ηγεσία της σε επιμέρους τομείς.
Η Ευρώπη αντιλαμβάνεται πλέον όλο και περισσότερο ότι η ψύξη δεν αποτελεί απλώς ζήτημα άνεσης. Τα κύματα καύσωνα γίνονται συχνότερα και εντονότερα, ενώ ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος επισημαίνει ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, επιπτώσεις όπως είναι οι καύσωνες, η ξηρασία, οι πλημμύρες και οι δασικές πυρκαγιές.
Αυτό δημιουργεί μια σημαντική ευθύνη: Η βιώσιμη ψύξη πρέπει να μειώνει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, αλλά ταυτόχρονα να παραμένει ασφαλής, οικονομικά προσιτή, αξιόπιστη και διαθέσιμη σε όλους. Ένα σύστημα δεν μπορεί να θεωρείται πραγματικά βιώσιμο αν καταναλώνει λιγότερη ενέργεια αλλά έχει εγκατασταθεί λανθασμένα.
Το επόμενο βήμα είναι να διασφαλιστεί ότι αυτή η γνώση θα συνεχίσει να διαχέεται πέρα από τα εξειδικευμένα συνέδρια, φτάνοντας στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, στους ιδιοκτήτες κτιρίων, στα σχολεία, στους πελάτες και στο ευρύτερο κοινό.
– Με τους νέους κανονισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα φθοριούχα αέρια (F-gas) να επιταχύνουν τη σταδιακή κατάργηση των ψυκτικών μέσων με υψηλό δυναμικό συμβολής στο φαινόμενο του θερμοκηπίου (Global Warming Potential [GWP]), πόσο προετοιμασμένος θεωρείτε ότι είναι ο κλάδος της ψύξης για αυτή τη μετάβαση;
– Η ετοιμότητα διαφέρει σημαντικά. Ορισμένοι κατασκευαστές, εργολήπτες και μεγάλοι οργανισμοί εργάζονται εδώ και πολλά χρόνια ως προς αυτή την κατεύθυνση. Έχουν επενδύσει στην ανάπτυξη νέων προϊόντων, στον απαραίτητο εξοπλισμό, στην εκπαίδευση του προσωπικού τους και στην απόκτηση εμπειρίας με εναλλακτικά ψυκτικά μέσα. Άλλοι, ιδιαίτερα μικρότερες επιχειρήσεις και ανεξάρτητοι τεχνικοί, βρίσκονται ακόμη σε πιο πρώιμο στάδιο. Αυτό δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό ζήτημα.
Ο αναθεωρημένος Κανονισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα F-Gases τέθηκε σε εφαρμογή τον Μάρτιο του 2024 και εισάγει ένα πολύ πιο απαιτητικό πλαίσιο για τη σταδιακή μείωση των φθοριούχων αερίων του θερμοκηπίου. Παράλληλα, το νέο σύστημα πιστοποίησης ενισχύει ακόμη περισσότερο τη σημασία της τεχνικής επάρκειας σε όλους τους τομείς της ψύξης, του κλιματισμού και των αντλιών θερμότητας.
Το μεγαλύτερο λάθος θα ήταν να θεωρήσουμε ότι αυτή η μετάβαση αφορά απλώς την αντικατάσταση ενός ψυκτικού μέσου με κάποιο άλλο. Ανάλογα με την εφαρμογή, μπορεί να υπάρχουν διαφορετικές κατάλληλες λύσεις, καθεμία από τις οποίες συνεπάγεται διαφορετικές απαιτήσεις όσον αφορά την πίεση λειτουργίας, την ευφλεκτότητα, την τοξικότητα, το σχεδιασμό του συστήματος, τον αερισμό, την ανίχνευση διαρροών, τη συντήρηση και τις διαδικασίες αντιμετώπισης έκτακτων περιστατικών. Οι τεχνικοί, επομένως, χρειάζονται ουσιαστική κατανόηση του ψυκτικού μέσου, του εξοπλισμού, της εφαρμογής και της αξιολόγησης των σχετικών κινδύνων.
Όσο αφορά τις τεχνικές προκλήσεις, αυτές είναι η προσαρμογή του σχεδιασμού των συστημάτων, η επιλογή κατάλληλων εξαρτημάτων, η ασφαλής εργασία με εύφλεκτα ή υψηλής πίεσης ψυκτικά μέσα, καθώς και η διατήρηση της απόδοσης ακόμη και σε απαιτητικές κλιματικές συνθήκες. Παράλληλα, ο υπάρχων εξοπλισμός δεν πρόκειται να εξαφανιστεί από τη μια μέρα στην άλλη. Ο κλάδος θα πρέπει για πολλά ακόμη χρόνια να υποστηρίζει τόσο τη νέα γενιά συστημάτων όσο και τη μεγάλη εγκατεστημένη βάση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων.
Εξίσου σημαντική είναι και η οικονομική πρόκληση. Οι επιχειρήσεις ενδέχεται να χρειαστεί να επενδύσουν σε νέα εργαλεία, εξοπλισμό ανάκτησης ψυκτικών μέσων, συστήματα ανίχνευσης διαρροών, μέσα μεταφοράς, εκπαίδευση και πιστοποιήσεις. Για μια μικρή επιχείρηση, αυτές οι επενδύσεις είναι ιδιαίτερα σημαντικές.
Παράλληλα, οι πελάτες ενδέχεται να διστάζουν να πληρώσουν περισσότερο για μια σωστά σχεδιασμένη και πλήρως συμμορφωμένη εγκατάσταση, όταν μια φθηνότερη αλλά λιγότερο κατάλληλη λύση φαίνεται αρχικά πιο ελκυστική. Γι’ αυτό το λόγο, η αποτελεσματική εφαρμογή της νομοθεσίας και η τήρηση υψηλών επαγγελματικών προτύπων είναι εξαιρετικά σημαντικές.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι οι εναλλακτικές λύσεις πρέπει να αξιολογούνται ανάλογα με την κατηγορία του εξοπλισμού, καθώς και να είναι φιλικές προς το κλίμα, ενεργειακά αποδοτικές και ασφαλείς. Δεν υπάρχει ένα και μοναδικό ψυκτικό μέσο που να αποτελεί την ιδανική λύση για όλες τις εφαρμογές.
Στιγμιότυπο από την πρόσφατη εκδήλωση για την παγκόσμια Ημέρα Ψύξης στην Αθήνα.
– Παρά τη σημαντική στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις αντλίες θερμότητας ως βασική τεχνολογία της ενεργειακής μετάβασης, η αγορά παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια σημάδια επιβράδυνσης. Σε συνδυασμό με την αυξανόμενη έλλειψη εξειδικευμένων τεχνικών, θεωρείτε ότι αυτοί οι παράγοντες μπορούν να καθυστερήσουν την ευρύτερη υιοθέτηση της τεχνολογίας;
– Μια τεχνολογία μπορεί να υποστηρίζεται από την πολιτική, αλλά για να πετύχει πρέπει να είναι οικονομικά προσιτή, να επιλέγεται σωστά, να εγκαθίσταται από καταρτισμένους επαγγελματίες και να εμπνέει εμπιστοσύνη στους χρήστες. Οι αντλίες θερμότητας εξακολουθούν να αποτελούν βασικό στοιχείο της στρατηγικής της Ευρώπης για τον εξηλεκτρισμό και τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημιούργησε το 2025 την Heat Pump Accelerator Platform (πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης) με στόχο την επιτάχυνση της διάδοσής τους και την άρση των εμποδίων που περιορίζουν την ανάπτυξη της αγοράς.
Ωστόσο, η ανάπτυξη της αγοράς δεν μπορεί να εξεταστεί ανεξάρτητα από την εμπιστοσύνη των καταναλωτών, τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας και των καυσίμων, την καταλληλότητα των κτιρίων, τη συνέπεια των πολιτικών και τη διαθεσιμότητα εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού. Όταν οι κατάλληλα εκπαιδευμένοι εγκαταστάτες είναι λίγοι, αυξάνονται οι χρόνοι αναμονής και το κόστος. Και όταν οι εγκαταστάσεις δεν πραγματοποιούνται σωστά, υπονομεύεται η εμπιστοσύνη προς την ίδια την τεχνολογία.
Παράλληλα, δεν πρέπει να αξιολογούμε την επιτυχία αποκλειστικά με βάση τον αριθμό των μονάδων που πωλούνται. Μια αντλία θερμότητας που έχει επιλεγεί με λάθος διαστασιολόγηση, έχει εγκατασταθεί πλημμελώς ή δεν έχει τεθεί σωστά σε λειτουργία, μπορεί να καταναλώνει περισσότερη ενέργεια από την αναμενόμενη και να μην προσφέρει το επιθυμητό επίπεδο άνεσης. Αυτό δεν αποτελεί αποτυχία της τεχνολογίας των αντλιών θερμότητας· συνήθως αποτελεί αποτυχία του σχεδιασμού, της εγκατάστασης ή της ενημέρωσης του πελάτη.
– Ποιες ενέργειες θεωρείτε ότι είναι απαραίτητες ώστε να ενισχυθεί η επαγγελματική κατάρτιση και να είναι ο κλάδος έτοιμος για τις προκλήσεις που έρχονται;
– Πρώτον, η εκπαίδευση πρέπει να γίνει περισσότερο πρακτική και πιο εύκολα προσβάσιμη. Οι τεχνικοί χρειάζονται καθοδηγούμενη πρακτική εξάσκηση πάνω σε πραγματικό εξοπλισμό και σε ρεαλιστικά σενάρια βλαβών.
Δεύτερον, ο κλάδος πρέπει να δημιουργήσει σαφέστερες επαγγελματικές διαδρομές εξέλιξης. Οι νέοι πρέπει να αντιληφθούν ότι η ψύξη, ο κλιματισμός και οι αντλίες θερμότητας αποτελούν σύγχρονα, εξειδικευμένα και ουσιαστικά επαγγέλματα, τα οποία συμβάλλουν άμεσα στην ενεργειακή ασφάλεια, στην προστασία των τροφίμων, στη δημόσια υγεία και στην ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Τρίτον, πρέπει να στηριχθούν και οι έμπειροι τεχνικοί, ώστε να αναβαθμίσουν τις δεξιότητές τους. Η μετάβαση δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στους νέους επαγγελματίες. Οι ήδη ενεργοί τεχνικοί διαθέτουν ανεκτίμητη πρακτική εμπειρία, και είναι σημαντικό να συμμετέχουν ενεργά στη μετάβαση, χωρίς να αισθάνονται ότι η γνώση και η εμπειρία τους έχουν ξαφνικά απαξιωθεί.
Τέταρτον, οι κυβερνήσεις, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, οι κατασκευαστές και οι επαγγελματικοί φορείς πρέπει να συντονίσουν τις προσπάθειές τους. Τα προγράμματα κατάρτισης οφείλουν να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής και να συνδέονται με αναγνωρισμένη επαγγελματική επάρκεια, και όχι απλώς με την παρακολούθηση ενός σεμιναρίου.
– Αν και ίσως είναι ακόμη νωρίς για το σχεδιασμό της επόμενης διοργάνωσης, κοιτάζοντας προς το World Refrigeration Day της επόμενης χρονιάς, ποιες πιστεύετε ότι θα είναι οι βασικές προτεραιότητες και το κεντρικό μήνυμα; Με βάση τις εξελίξεις που διαμορφώνουν σήμερα τον κλάδο μας, ποια θέματα θεωρείτε ότι θα κυριαρχήσουν στον παγκόσμιο διάλογο;
– Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να ανακοινωθεί το θέμα του επόμενου World Refrigeration Day. Ωστόσο, οι πολλές συζητήσεις που πραγματοποιούνται ήδη σε όλο τον κόσμο δείχνουν ξεκάθαρα ορισμένες προτεραιότητες.
Οι δεξιότητες και η εκπαίδευση θα εξακολουθήσουν να βρίσκονται στο επίκεντρο. Σχεδόν κάθε συζήτηση σχετικά με τη μετάβαση στα νέα ψυκτικά μέσα, τις αντλίες θερμότητας, την ενεργειακή απόδοση, την ψηφιοποίηση ή την αξιοπιστία των συστημάτων, καταλήγει τελικά στο ίδιο ερώτημα: Διαθέτουμε αρκετούς καταρτισμένους ανθρώπους για να σχεδιάσουν, να εγκαταστήσουν, να λειτουργήσουν και να συντηρήσουν σωστά αυτά τα συστήματα;
Θα ακούσουμε επίσης πολύ περισσότερα για την ευφυΐα (intelligence) σε όλες τις μορφές της. Τα ψηφιακά συστήματα, η απομακρυσμένη παρακολούθηση, οι αυτοματισμοί και η τεχνητή νοημοσύνη θα αποκτήσουν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Ωστόσο, η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ανθρώπινη γνώση και κρίση.
Ωστόσο, υπάρχει ακόμη μία πρόκληση, η οποία ίσως αποδειχθεί δυσκολότερη ακόμη και από τα τεχνικά ή κανονιστικά ζητήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα: Να κάνουμε γνωστό στο ευρύ κοινό ότι ο κλάδος μας υπάρχει και ότι ο ρόλος του είναι πολύ σημαντικότερος από την απλή αποκατάσταση μιας βλάβης όταν σταματήσει να λειτουργεί ένα κλιματιστικό.
Το World Refrigeration Day δημιουργήθηκε ακριβώς για να μεταφέρει την ιστορία του κλάδου έξω από τις αίθουσες των συνεδρίων: προς το ευρύ κοινό, τα σχολεία, τα πανεπιστήμια, τα μέσα ενημέρωσης και όσους λαμβάνουν αποφάσεις. Η πραγματική πρόκληση είναι να προσεγγίσουμε όσους δεν έχουν ακόμη συνειδητοποιήσει πόσο βαθιά εξαρτάται η σύγχρονη ζωή από τον κλάδο μας.
Υπήρξε μια στιγμή κατά τη διάρκεια της παρουσίασής μου που ανέδειξε αυτή την πρόκληση με ιδιαίτερα χαρακτηριστικό τρόπο: Ρώτησα πόσοι από τους παρευρισκόμενους σκόπευαν να αξιοποιήσουν την 26η Ιουνίου ως ευκαιρία για να απευθυνθούν πέρα από τον ίδιο τον κλάδο και να επικοινωνήσουν με κάποιο σχολείο ή πανεπιστήμιο, να συνεργαστούν με τα μέσα ενημέρωσης ή να μιλήσουν απευθείας στο ευρύ κοινό. Ούτε ένα χέρι δεν σηκώθηκε…
Το αναφέρω με καλή διάθεση, γιατί αυτό δεν μειώνει σε καμία περίπτωση την επιτυχία της εκδήλωσης, ούτε τον επαγγελματισμό και τη δέσμευση όσων συμμετείχαν. Αντίθετα, αναδεικνύει μια πρόκληση που αντιμετωπίζει ο κλάδος μας σχεδόν σε κάθε χώρα: Είμαστε πολύ καλοί στο να επικοινωνούμε μεταξύ μας, αλλά εξακολουθούμε να μαθαίνουμε πώς να επικοινωνούμε αποτελεσματικά με τον κόσμο έξω από τα όρια του δικού μας κλάδου.
Όποιο κι αν είναι το θέμα της επόμενης χρονιάς, το World Refrigeration Day θα συνεχίσει να εργάζεται με τον ίδιο στόχο, να κάνει ορατά αυτά που συνήθως παραμένουν αόρατα: τα συστήματα από τα οποία εξαρτάται η κοινωνία, τους ανθρώπους που τα διατηρούν σε λειτουργία και τη γνώση που επιτρέπει στην ψύξη και τη βιώσιμη θέρμανση να υπηρετούν την κοινωνία με ασφάλεια, υπευθυνότητα και αξιοπιστία.
