Συνέντευξη στον Μιχάλη Σταθακόπουλο
«Αυτή ν την στιγμή στην Γαλλία, μέσα στο Παρίσι, ένα μέρος της πόλης θερμαίνεται με γεωθερμία, το ξέρατε;» ήταν τα πρώτα λόγια του κ. Μιχάλη Φυτίκα, όταν τον συναντήσαμε έξω από το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Ομότιμος καθηγητής γεωθερμίας στο τμήμα Γεωλογίας του ΑΠΘ, βρέθηκε στην Αθήνα και δεν αρνήθηκε να μιλήσει στον «Θερμοϋδραυλικό», για την μεγάλη του αγάπη και την πορεία της «αδικημένης» αλλά πολλά υποσχόμενης, όπως την χαρακτήρισε, ανανεώσιμης πηγής.
Οι Γάλλοι, στην πόλη του Φωτός, μπορεί να θερμαίνονται από την γη, αλλά δεν έχουν τις υψηλές θερμοκρασίες του υπεδάφους. Έκαναν όμως, τις γεωτρήσεις μέσα στην πόλη, σε πλατείες, δίπλα στο Σηκουάνα.
-Στην Ελλάδα είμαστε πιο «πλούσιοι» γεωθερμικά από τους Γάλλους;
Μιχάλης Φυτίκας: Αντί απάντησης θα σας εξιστορήσω μια ενεργειακά «πικρή» ιστορία, για την Ελλάδα. ?λλωστε όταν διαδραματίστηκε αυτή η ιστορία ήμουν παρών. Το 1971, μετά την έλευση μου από την Ιταλία, το ΙΓΜΕ και στη συνέχεια η ΔΕΗ ξεκίνησαν να ερευνούν στην Ελλάδα , γεωθερμία υψηλών θερμοκρασιών , υψηλής ενθαλπίας, δηλαδή πάνω από 150 βαθμούς Κελσίου. Κατάλληλη για ηλεκτροπαραγωγή, με οικονομικό όφελος και μεγάλη ισχύ.
Μήλος, Νίσυρος, Σαντορίνι, Κορινθία, Μέθανα ήταν οι πρώτες περιοχές της έρευνας. Στη μεν Μήλο έγιναν 5 γεωτρήσεις παραγωγής, μέχρι 1380 μέτρα. Οι θερμοκρασίες των ρευστών έφταναν τους 320 βαθμούς Κελσίου και το δυναμικό τους εκτιμάται ότι είναι της τάξης των 25 μεγαβάτ. Βέβαια η Μήλος προσφερόταν και σε άλλες περιοχές να γίνουν κι άλλες γεωτρήσεις, ώστε μελλοντικά να μεγαλώσουν το δυναμικό και να φτάσει τα 150 μεγαβάτ.
Στη Νίσυρο έγιναν δύο γεωτρήσεις. Η μία ξεπέρασε τους 350 βαθμούς Κελσίου, η άλλη τους 400 βαθμούς Κελσίου. Και οι δύο θα μπορούσαν να δώσουν 6 μεγαβατ. Αλλά σήμερα παραμένουν αναξιοποίητες, όπως και αυτές της Μήλου. Στο νησί των Κυκλάδων ,τότε, η ΔΕΗ, την δεκαετία του 1980, έκανε μια μονάδα ηλεκτροπαραγωγής, 2 μεγαβατ, για να καλύψει τις βασικές ανάγκες του νησιού. Δούλεψε για λίγο διάστημα, 2 χρόνια, σε πιλοτικό επίπεδο και στη συνέχεια έκλεισε. Αυτό ήταν και το τέλος της ιστορίας, για την ηλεκτροπαραγωγή από γεωθερμία.
Το εργοστάσιο δούλεψε με παλιά τεχνολογία, οσμή κλούβιου αυγού ταλαιπωρούσε τους κατοίκους, λόγω του υδρόθειου, η Μήλος ήταν τότε μακριά από το εθνικό δίκτυο ηλεκτροδότησης, το πετρέλαιο φθηνό, έγιναν και κάποιες άλλες παραλείψεις, και ο κόσμος εναντιώθηκε στην συνέχιση της λειτουργίας της γεωθερμικής μονάδας. Το πλούσιο γεωθερμικό πεδίο δεν αξιοποιήθηκε ενώ σταμάτησαν οι έρευνες και στη Νίσυρο. Να σημειωθεί, όμως, όπως μας είπε ο καθηγητής γεωθερμίας του ΑΠΘ, ότι στο πεδίο της Λέσβου, βρέθηκαν ρευστά των 100-107 βαθμών, γεωθερμικά ρευστά μέσης ενθαλπίας , με τα οποία είναι δυνατόν να παραχθεί ρεύμα, με λιγότερο όφελος οικονομικό, αλλά μετά το ρεκόρ που σημείωσε η τιμή του πετρελαίου, ακόμη κι αυτό θα ήταν επωφελή.
Στις άλλες περιοχές, από τις έρευνες που έκανε το ΙΓΜΕ, εντοπίστηκαν 40 τουλάχιστον γεωθερμικά πεδία διάσπαρτα, κυρίως στα νησιά του κεντρικού και βόρειου Αιγαίου, και στην Βόρεια Ελλάδα, Θεσσαλία, Κεντρική και Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, όπου έχουμε ρευστά μέχρι 90-100 βαθμούς σε πολύ μικρά βάθη.
Αυτά τα πεδία βρίσκονται κοντά σε πόλεις και κωμοπόλεις που θα μπορούσαν να θερμανθούν από γεωθερμία και να προσθέσουν οικονομικά οφέλη, τόσο στην γεωργία όσο και στην βιομηχανία της περιοχής. Για παράδειγμα, στον Ακροπόταμο, στην Χρυσούπολη Καβάλας, υπάρχει πεδίο που δίνει νερό 75 βαθμών Κελσίου, το οποίο δεν χρειάζεται ούτε άντληση, ξεπηδά μόνο του από την γη, περιέχει λίγα άλατα και καθόλου υδρόθειο. Με τις γεωτρήσεις να υπάρχουν εκεί περίπου 20 χρόνια, ανενεργές.
-Μας μιλήσατε για την πικρή ελληνική πραγματικότητα. Τί συμβαίνει σε άλλα σημεία του πλανήτη;
– Μιχάλης Φυτίκας: Στην Γερμανία και τη ν Αυστρία λειτουργούν μονάδες που παράγουν ηλεκτρικό ρεύμα, σε κλειστό κύκλωμα, χρησιμοποιώντας ρευστά από μεγάλα βάθη, από 3000 μέτρα κι απάνω, τα οποία έχουν 100-105 ή 120 βαθμούς Κελσίου. Όπως η μονάδα που επισκέφθηκα πρόσφατα, στο Μόναχο. Δεν ενοχλεί κανέναν η λειτουργία του εργοστασίου. Μάλιστα, μετά την μονάδα, τα ρευστά των γεωτρήσεων, επειδή εξακολουθούν να έχουν αξιοποιήσιμη ενέργεια, χρησιμοποιούνται για άλλες χρήσεις π.χ για θέρμανση ολόκληρων οικισμών, που μπορεί να γίνει και με τα ρευστά των 70- 75 βαθμών.
Η Χαβάη, οι Αζόρες, η Καλιφόρνια, χρησιμοποιούν συστήματα κλειστού κυκλώματος και κατά αυτόν τον τρόπο παράγουν ηλεκτρισμό με μεγάλες θερμοκρασίες και με μεγάλες περιεκτικότητες σε άλατα ή σε αέρια.
– Να θεωρήσουμε ότι πλέον η σύγχρονη τεχνολογία έχει λύσει όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίστηκαν παλιότερα στη Μήλο;
– Μιχάλης Φυτίκας: Αυτά τα συστήματα και τις τεχνολογίες που προανέφερα θα μπορούσαμε να τα εφαρμόσουμε και στην Μήλο δηλαδή να έχουμε δυο γεωτρήσεις , μια παραγωγής και μια επανεισαγωγής , όπου αυτή η δεύτερη γεώτρηση θα ξαναπαίρνει τα ρευστά, αφού παίρνουμε την ενέργεια τους και παράγουμε το ρεύμα, κάνουμε και άλλες χρήσεις και θα τα επανεισάγει στη γη.
Σήμερα στον κόσμο υπάρχουν περίπου 10 χιλιάδες μεγαβατ, ηλεκτρικά. Περίπου 30 χώρες παράγουν ηλεκτρισμό από γεωθερμία. Πρώτη στην παραγωγή είναι οι ΗΠΑ με 3000 μεγαβατ ,κυρίως στη Καλιφόρνια και τη Νεβάδα , εκεί όπου υπάρχουν τα ηφαίστεια, δεύτερη είναι οι Φιλιππίνες, που ξεπέρασαν τα 1000 μεγαβάτ, και στη συνέχεια η Ινδονησία, και η Ιταλία που κοντεύουν τα 1000 μεγαβάτ, η Νέα Ζηλανδία, κα.
-Αναφορικά με το ισλανδικό μοντέλο τι έχετε να σχολιάσετε;
– Μιχάλης Φυτίκας: Την επισκέφθηκα τον περασμένο Αύγουστο. Τα καλοριφέρ ήταν ακόμη αναμμένα και δεν χρησιμοποιούν γραμμάριο πετρελαίου για θέρμανση. Η χώρα αυτή, έχει 450 μεγαβάτ ηλεκτρικά και 1000 μεγαβάτ θερμικά, ειδικά το Ρευκιάβικ, η πρωτεύουσα, διαθέτει ένα εκπληκτικό δίκτυο διανομής ζεστού νερού από γεωτρήσεις. Οι πρώτες γεωτρήσεις που έφεραν το ζεστό νερό, στην Ισλανδική πρωτεύουσα, βρίσκονταν 30 χιλιόμετρα μακριά. Το νερό υπογείως, με μονωμένους σωλήνες πηγαίνει σε δεξαμενές, που βρίσκονται πάνω σε λόφους, κοντά στην πόλη, και μετά το νερό διανέμεται στις κατοικίες. Οι Ισλανδοί, χρησιμοποιούν, ακόμη, την γεωθερμία για να ξεραίνουν τον μπακαλιάρο.
-Από την εμπειρία σας σε τι άλλες εφαρμογές έχετε δει να γίνεται χρήση της γεωθερμίας;
– Μιχάλης Φυτίκας: Στον κόσμο, περίπου 70 χώρες εκμεταλλεύονται την γεωθερμία και για άλλες χρήσεις. Είδα σε μονάδα βιομηχανίας γάλακτος, στην Δυτική Αμερική να κάνει παστερίωση γάλακτος.. Υπάρχουν μονάδες που χρησιμοποιούν το ζεστό νερό για ξήρανση ξυλείας , για ξήρανση υλικών τσιμεντόλιθων κ.α ακόμα και για αφαλάτωση, όπως θα μπορούσε να συμβεί στην Κίμωλο.
-Μιας και ο λόγος για Κίμωλο, τί γίνεται με τους αφαλατω΄τες στα ελληνικά νησιά;
Στην Κίμωλο, υπάρχει γεώτρηση στα 150 μέτρα, η οποία βγάζει νερό 60-63 βαθμών Κελσίου. Αυτό το νερό μπαίνει σε ειδικό εξατμιστή, ο οποίος δουλεύει σε συνθήκες κενού. Εκεί, το νερό της γεώτρησης, των 63 βαθμών εξατμίζεται από μόνο του, μετά γίνεται συμπύκνωση, στη συνέχεια εξάτμιση και στο τέλος βγαίνει νερό αποσταγμένο, το οποίο είτε το ανακατεύουμε με υφάλμυρο, είτε προσθέτουμε εμείς τα άλατα που θέλουμε και γίνεται πόσιμο.
Αυτή η μονάδα δυστυχώς δεν λειτουργεί , γιατί ο δήμος δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να κατασκευάσει το δίκτυο μεταφοράς του νερού αυτού από την μονάδα, στο χωριό. Η απόσταση ήταν 5 χιλιόμετρα.
Ανάλογοι αφαλατωτές θα μπορούσαν να γίνουν και στην Κύθνο, όπου εκεί χρησιμοποιούν το νερό μόνο για θερμά λουτρά. Πέρα από το κόστος της αρχικής επένδυσης για τις γεωτρήσεις, το κόστος για τις εγκαταστάσεις (δίκτυο, αντλίες μεταφοράς κτλ) κι ένα μικρό κόστος λειτουργίας θα μπορούσαμε να επιτύχουμε εξοικονόμηση στην παραγωγή ενέργειας, της τάξης του 70-80 % κι επιπλέον το όφελος θα ήταν διπλό αφού η γεωθερμία δεν επιβαρύνει το περιβάλλον με ρύπους. Η γεωθερμία δεν είναι η πηγή ενέργειας του μέλλοντος αλλά του παρόντος. Αρκεί να βρεθεί ο σωστός επενδυτής και φυσικά η σωστή τοπική αυτοδιοίκηση για να ενθαρρύνει την πραγματοποίηση του επενδυτικού σχεδίου.
