Κωνσταντίνος Αραβώσης: Ανάληψη εθνικής στρατηγικής για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή

Ο γενικός γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων δρ. Κωνσταντίνος Αραβώσης μιλά στο «Θερμουδραυλικό» εφ’ όλης της ύλης για την προστασία, τη διαχείριση και το σχεδιασμό του υδάτινου περιβάλλοντος στη χώρα μας, ενώ παράλληλα τονίζει ότι προτεραιότητα της κυβέρνησης είναι η υλοποίηση του σχεδίου δράσεων με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή αρχών κυκλικής οικονομίας σε όλους κλάδους της οικονομίας.

– Στην πανδημία αναδείχθηκε έντονα ο ρόλος της επάρκειας και της ποιότητας του νερού. Τι στοιχεία έχουμε εμείς για το νερό της χώρας μας;

– Έχουμε πληθώρα δεδομένων για την κατάσταση των υδάτων της χώρας, και χρηματοδοτούμε με κοινοτικά κονδύλια ύψους 45.000.000 ευρώ το Εθνικό Δίκτυο Παρακολούθησης. Το συγκεκριμένο δίκτυο στοχεύει στην παρακολούθηση των ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών των εσωτερικών, μεταβατικών, παράκτιων και υπόγειων υδάτων της χώρας, και περιλαμβάνει περίπου 2.000 θέσεις δειγματοληψιών και μετρήσεων, κατά τις οποίες μετρήσεις γίνεται διερεύνηση τόσο χημικών όσο και βιολογικών παραμέτρων.

Η λειτουργία του δικτύου έχει ξεκινήσει από το 2012, και τα αποτελέσματά του αξιολογούνται προκειμένου να προσδιοριστεί η ποσοτική, χημική και οικολογική κατάσταση των επιφανειακών, υπόγειων, μεταβατικών και παράκτιων υδάτων της χώρας. Όσον αφορά την ποσότητα, είναι γνωστό ότι υπάρχουν περιοχές που έχουν έλλειμμα στο ισοζύγιο προσφοράς – ζήτησης, ιδιαίτερα τις καλοκαιρινές περιόδους.

Οι περιοχές αυτές έχουν εντοπιστεί από τα σχέδια διαχείρισης και έχουν προταθεί σχετικές παρεμβάσεις. Επιπλέον, στη μελέτη για το πόσιμο νερό, της οποίας η εκπόνηση έχει ήδη ξεκινήσει με συμμετοχή των συναρμόδιων Υπουργείων, θα καταγραφούν λεπτομερέστερα στοιχεία και θα προταθούν με ιεράρχηση συγκεκριμένα έργα, ώστε να καλυφθούν και οι ανάγκες εκείνων των πολιτών που δεν ικανοποιούνται πλήρως σήμερα.

Συνεπώς, γνωρίζουμε με λεπτομέρεια το ισοζύγιο νερού ανά υπόγειο και επιφανειακό υδατικό σύστημα, αλλά και τα απαιτούμενα μέτρα για τη διατήρηση ή την επίτευξη της βέλτιστης ποσοτικής, χημικής και οικολογικής κατάστασης των υδάτων της χώρας. Σε αυτό συμβάλλουν και οι αναθεωρήσεις ανά εξαετία των Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών

– Το νερό είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το κλίμα. Υπάρχουν πολιτικές και σχέδια δράσης για την προστασία και των δυο;

– Η περιβαλλοντική πολιτική για τα ύδατα παρέχει στις ευρωπαϊκές χώρες ένα κοινό πλαίσιο για την αντιμετώπιση των αναμενόμενων προβλημάτων από την κλιματική αλλαγή, βασισμένο στη διαχείριση σε επίπεδο λεκανών απορροής, και θεσπίζει έναν μηχανισμό που στοχεύει στην προετοιμασία και στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Στο πλαίσιο αυτό, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας συνέταξε την Εθνική Στρατηγική για την Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η οποία θέτει τους γενικούς στόχους, τις κατευθυντήριες αρχές και τα μέσα υλοποίησης μιας σύγχρονης, αποτελεσματικής και αναπτυξιακής στρατηγικής προσαρμογής, στο πλαίσιο που ορίζεται από τη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή, από τις ευρωπαϊκές Οδηγίες και από τη διεθνή εμπειρία.

Επιπλέον μέσω της Οδηγίας-πλαίσιο για τα ύδατα, καταρτίζονται τα μέτρα των σχεδίων διαχείρισης λεκανών απορροής των υδατικών διαμερισμάτων της χώρας για την αντιμετώπιση των φαινομένων λειψυδρίας και ξηρασίας.

Μέσω της Οδηγίας για την αξιολόγηση και τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας καταρτίζονται τα σχέδια διαχείρισης κινδύνων πλημμύρας και λαμβάνονται τα μέτρα προκειμένου να αντιμετωπιστούν έντονα πλημμυρικά φαινόμενα.

– Υπάρχει στρατηγικός σχεδιασμός για την ποσοτική και ποιοτική διασφάλιση των υδάτινων πόρων της χώρας, και κυρίως του πόσιμου νερού;

– Στα πλαίσια του στρατηγικού σχεδιασμού καταρτίζονται τα σχέδια διαχείρισης λεκανών απορροής ποταμών (ΣΔΛΑΠ) της χώρας, τα οποία είναι 13 στο σύνολό τους. Στα εν λόγω σχέδια προσδιορίζονται τα ποιοτικά, οικολογικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά των υδάτινων πόρων και καθορίζονται οι στόχοι για τη διατήρηση ή την προαγωγή τους σε καλή κατάσταση.

Οι χρήσεις και υπηρεσίες νερού αντιμετωπίζονται συνολικά, συνυπολογίζοντας την αξία του νερού για το περιβάλλον, την υγεία, την ανθρώπινη κατανάλωση και την κατανάλωση σε παραγωγικούς τομείς.

– Ποια είναι αντίδραση της Γενικής Γραμματείας, της οποίας προΐστασθε, στις προειδοποιήσεις που κάνουν οι επιστήμονες λέγοντας ότι αν δεν ληφθούν μέτρα, θα έχουμε περισσότερους καύσωνες, έλλειψη βροχών, ερημοποίηση της χώρας κατά 40% και περισσότερα θύματα από πλημμύρες;

– Η εθνική στρατηγική για την προσαρμογή στη κλιματική αλλαγή καθορίζει δράσεις και μέτρα ανά τομέα που επηρεάζεται από την κλιματική αλλαγή. Για τους υδατικούς πόρους, οι δράσεις αυτές περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων τη δημιουργία γεωπύλης (geoportal) ενσωμάτωσης πληροφορίας σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στους υδατικούς πόρους.

Σκοπός της δράσης αυτής είναι:

α) η συγκέντρωση του συνόλου της πληροφορίας (δεδομένων, μελετών, περιγραφών) που αφορά τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στους υδατικούς πόρους,

β) η διάθεση της πληροφορίας στο διαδίκτυο και

γ) έργα αντιμετώπισης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στους υδατικούς πόρους, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως είναι:

  • Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας.
  • Η μείωση (ποσοτική και ποιοτική) της απόδοσης των υδροληπτικών έργων.
  • Η μεταβολή του επιπέδου βάσης της απορροής.
  • Η μεταβολή του φαινομένου βάρους κατασκευών.
  • Τα προληπτικά μέτρα και η μελέτη τρωτότητας υπόγειων υδατικών συστημάτων και σωμάτων.
  • Η αντιδιαβρωτική προστασία εδαφών, τα οποία διαβρώνονται από τους κυματισμούς και τις μικροκαταστροφές του ερπυσμού μέχρι και από μεγάλης κλίμακας ολισθήσεις, καταπτώσεις, καθιζήσεις και άλλες μορφές εδαφικής αστάθειας και ερημοποίησης.

– Σύμφωνα με τα ίδια επιστημονικά ευρήματα, σχεδόν η μισή Ελλάδα «θα πει το νερό νεράκι». Υπάρχουν σχέδια αντιμετώπισης της λειψυδρίας;

— Το φαινόμενο της ξηρασίας εντάσσεται –μαζί με τις πλημμύρες– στις «ακραίες υδρολογικές καταστάσεις», οι οποίες παρουσιάζουν επιστημονικό και τεχνικό ενδιαφέρον αλλά και μία έντονη κοινωνική διάσταση, αφού μπορούν να επηρεάσουν, να διαταράξουν ή ακόμη και να καταστρέψουν το φυσιολογικό ρυθμό ζωής σε μεγάλες περιοχές.

Οι ευρείες επιπτώσεις της ξηρασίας σε πολλούς τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας, η μεγάλη χρονική και χωρική εξάπλωση του φαινομένου και η έντονη ανθρωπογενής ζήτηση στους υδάτινους πόρους καθιστούν δύσκολο τον μονοσήμαντο ορισμό της. Από τον πρώτο κιόλας κύκλο των σχεδίων διαχείρισης λεκανών απορροής ποταμών των υδάτινων διαμερισμάτων της χώρας (2009-2015), έχουν εκπονηθεί σχέδια διαχείρισης ξηρασίας τα οποία αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των σχεδίων διαχείρισης λεκανών απορροής ποταμών.

Στα σχέδια αυτά καθορίζονται οι κατάλληλοι δείκτες που χρησιμοποιούνται για την έγκαιρη διάγνωση της ξηρασίας, ώστε να περιοριστούν κατά το δυνατό οι δυσμενείς επιπτώσεις. Τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματα του σχεδίου διαχείρισης ξηρασίας αξιοποιούνται στον παρόντα διαχειριστικό κύκλο αφενός για τον καθορισμό του προγράμματος μέτρων και αφετέρου για τον καθορισμό της διαδικασίας αξιολόγησης των περιόδων παρατεταμένης ξηρασίας.

– Τι ποιότητας νερό πίνουμε στη χώρα μας;

– Η ποιότητα του νερού που πίνουμε στη χώρα μας είναι από τις καλύτερες στην Ευρώπη. Στην πραγματικότητα, και χωρίς να κάνουμε τέτοια σύγκριση, η ποιότητα του νερού μας είναι άριστη.

Αυτό οφείλεται:

α) στην ποιότητα της «πρώτης ύλης» του νερού που προέρχεται από τα επιφανειακά και υπόγεια συστήματα,

β) στα αυστηρά μέτρα προστασίας των υδάτων που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση και

γ) στις αυστηρές προδιαγραφές στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας και μεταφοράς του νερού που προορίζονται για ύδρευση.

Παράλληλα, τηρούνται απαρέγκλιτα και οι υγειονομικές διατάξεις του Υπουργείου Υγείας.

– Ποια είναι η εξέλιξη των αντιδιαβρωτικών και αντιπλημμυρικών έργων στη χώρα;

– Σκοπός της Γενικής Γραμματείας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων είναι η θέσπιση πλαισίου για την αξιολόγηση και τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας, με στόχο τη μείωση των αρνητικών συνεπειών στην ανθρώπινη υγεία, στο περιβάλλον, στην πολιτιστική κληρονομιά και στις οικονομικές δραστηριότητες.

Το πρόγραμμα μέτρων περιλαμβάνει δράσεις στους τέσσερις άξονες διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας, που είναι η πρόληψη, η προστασία, η ετοιμότητα και η αποκατάσταση. Όλες οι δράσεις είναι σημαντικές για την αντιμετώπιση του πλημμυρικού κινδύνου και μπορούν να εξελίσσονται παράλληλα· ορισμένες όμως μπορεί να έχουν μια σχετική προτεραιότητα στην δρομολόγησή τους.

Οι περιοχές που χαρακτηρίζονται από υψηλό ή πολύ υψηλό κίνδυνο πλημμύρας είναι αυτές που φιλοξενούν μεγάλες συγκεντρώσεις πληθυσμού ή και σημαντικές οικονομικές δραστηριότητες, καθώς και σημαντικά πολιτιστικά μνημεία, με αποτέλεσμα να έχουν προτεραιότητα στην ιεράρχηση και δρομολόγηση δράσεων σε όλους τους άξονες του σχεδίου διαχείρισης κινδύνων πλημμύρας.

Μερικά από τα μέτρα του προγράμματος που εφαρμόζονται σ’ αυτές τις περιοχές κατά προτεραιότητα είναι –ενδεικτικά και χωρίς αξιολογική σειρά– τα ακόλουθα:

  • Ανάπτυξη δράσεων για την αντιμετώπιση επιπτώσεων στους τομείς ύδρευσης και αποχέτευσης.
  • Προώθηση πρακτικών ανάσχεσης των πλημμυρικών ροών και συγκράτησης φερτών υλών, με έμφαση στα μέτρα φυσικής συγκράτησης υδάτων.
  • Έργα αντικατάστασης και συμπλήρωσης των υφιστάμενων δικτύων αποχέτευσης ομβρίων.
  • Μελέτες και έργα αντιπλημμυρικής προστασίας σε συνδυασμό με σύνταξη στρατηγικών σχεδίων (master plan) έργων αντιπλημμυρικής προστασίας, που θα διερευνήσουν τις δυνατότητες και θα ιεραρχήσουν τα έργα.
  • Ανάπτυξη συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης πλημμυρών.
  • Επικαιροποίηση των σχεδίων έκτακτης ανάγκης λαμβάνοντας υπόψη τους χάρτες του σχεδίου διαχείρισης κινδύνων πλημμύρας.

Επίσης, ιδιαίτερη σημασία για την επίτευξη των στόχων του σχεδίου διαχείρισης κινδύνων πλημμύρας έχει η ενημέρωση των πολιτών και η εφαρμογή των σχετικών μέτρων.

– Έχετε αναφερθεί στην αλλαγή του πλαισίου λειτουργίας των ΔΕΥΑ. Τι έχει γίνει για αυτό;

– Το νομικό πλαίσιο λειτουργίας των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης – Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) είναι από το 1980. Όπως αντιλαμβάνεται κανείς, είναι απαρχαιωμένο και θα πρέπει να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες και ανάγκες, όπως αυτές διαμορφώνονται σήμερα.

Οι ΔΕΥΑ θα πρέπει να εκσυγχρονίσουν το πλαίσιο λειτουργίας τους, ενσωματώνοντας τις πρακτικές επαναχρησιμοποίησης επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων και τη διαχείριση της βιολογικής ιλύος. Θα πρέπει επίσης να διαθέτουν την οικονομοτεχνική επάρκεια για την απορρόφηση των προβλεπόμενων ευρωπαϊκών πιστώσεων για τη συμμόρφωση των οικισμών της περιοχής τους όσον αφορά τη διαχείριση στων αστικών λυμάτων.

Παράλληλα, θα πρέπει να μετουσιωθούν σε αυτάρκεις επιχειρήσεις, οι οποίες θα έχουν στόχους και μακροπρόθεσμο επιχειρηματικό πλάνο συνεχούς ανάπτυξης, προκειμένου να καλύψουν το σύνολο των αναγκών του πληθυσμού που εξυπηρετούν.

— Ποιες είναι οι εξελίξεις για την επαναχρησιμοποίηση νερού και ιλύος, καθώς και για τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων;

– Έχει ήδη προωθηθεί η σύνταξη δύο μελετών για την επαναχρησιμοποίηση των επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων και τη διαχείριση της βιολογικής ιλύος. Για τη διαχείριση της βιολογικής ιλύος προβλέπεται η καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης στην Ελλάδα και η αποτύπωση και αξιολόγηση των κυριότερων μεθόδων διαχείρισής της. Μέσω της μελέτης προβλέπεται η κατάρτιση των προδιαγραφών και του περιεχομένου σύνταξης του ολοκληρωμένου σχεδίου διαχείρισης βιολογικής ιλύος σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο και σε επίπεδο μεγάλων εγκαταστάσεων.

Επιπλέον, προβλέπεται η κατάρτιση τεχνικών προδιαγραφών για τη χρησιμοποίηση ιλύος που προέρχεται από επεξεργασία αστικών λυμάτων και συγκεκριμένων κατηγοριών υγρών αποβλήτων, καθώς και η προώθηση δράσεων σχετικών με την ασφαλή διάθεση της επεξεργασμένης ιλύος.

Τέλος, στις προτεραιότητες της Γενικής Γραμματείας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων είναι η κατάρτιση προδιαγραφών δειγματοληψίας και ανάλυσης της ιλύος και εδάφους για διάθεση στη γεωργία, καθώς επίσης η κατάρτιση και αναθεώρηση των οριακών τιμών συγκέντρωσης και φόρτισης βαρέων μετάλλων και οργανικών ουσιών κατά την αξιοποίηση της ιλύος στη γεωργία, για την αποκατάσταση τραυματισμένων αναγλύφων, για την ενεργειακή της αξιοποίηση και κατά τη διάθεσή της σε ΧΥΤΑ.

Για την επαναχρησιμοποίηση των επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων προβλέπεται η κατάρτιση τεχνικών προδιαγραφών εφαρμογής μεθόδων επαναχρησιμοποίησης και η αξιολόγηση των υφιστάμενων ποιοτικών ορίων διάθεσης των επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων. Επίσης προβλέπεται η σύνταξη προδιαγραφών για τη δημιουργία εθνικού μητρώου περιοχών διάθεσης επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων, καθώς επίσης και η σύνταξη προδιαγραφών για την εκπόνηση μελετών επαναχρησιμοποίησης ανακτημένου νερού από επεξεργασμένα αστικά λύματα.

Τέλος, θα αναπτυχθεί προτεινόμενη μεθοδολογία τεχνικοοικονομικής ανάλυσης και αξιολόγησης έργων επαναχρησιμοποίησης ανακτημένου νερού από επεξεργασμένα αστικά λύματα και εν γένει από υγρά απόβλητα, καθώς επίσης και μεθοδολογία ανάλυσης, κοστολόγησης και τιμολόγησης της επαναχρησιμοποίησης του ανακτημένου νερού.

– Έχετε μιλήσει για βιομηχανική συμβίωση με παράλληλη διαχείριση στερεών, υγρών και αέριων αποβλήτων. Πόσο έχει προχωρήσει αυτός ο σχεδιασμός;

– Η βιομηχανική συμβίωση και η εφαρμογή πολιτικών είναι προτεραιότητά μας. Τον επόμενο μήνα ολοκληρώνεται ο οδικός χάρτης για την κυκλική οικονομία. Το σχέδιο δράσεων με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή αρχών κυκλικής οικονομίας σε όλους τους κλάδους της οικονομίας έχει προέλθει από τις προτάσεις των φορέων που συμμετέχουν στο Εθνικό Συμβούλιο Κυκλικής Οικονομίας και της Διυπουργικής Επιτροπής, όργανα που συντονίζονται από τη Γενική Γραμματεία μας.

Ελέγξτε επίσης

Σεμινάρια ενημέρωσης για επαγγελματίες

ELITE THERM Α. ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ & ΣΙΑ Ο.Ε Ο κτιριακός τομέας στη χώρα μας καταναλώνει πολύ …